۱۳۹۸/۰۶/۳۱ ۰۰:۰۰ ۲۱۵
طبقه بندی: مقطع دانشجویان
چچ
سنجش از دور در پایش بلایای طبیعی

سنجش از دور در پایش بلایای طبیعی

مدیریت بحران در برگیرنده مجموعه ای از عملیات و اقدامات پیوسته و پویا شامل برنامه ریزی، سازماندهی وکنترل می باشد. فناوری فضایی در سطح جهانی در تمامی مراحل پیش بینی، آمادگی، پاسخگویی و بازتوانی، یک ابزار سودمند و قابل اطمینان تلقی می گردد. استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، فناوری سنجش از دور و ارتباطات ماهواره ای در پایش بلایای طبیعی بسیار کارآمد می باشد. تهیه نقشه های سریع (Rapid Mapping) در عرض چند ساعت یا روز پس از وقوع بحران، در قالب سه نوع نقشه می باشد: نقشه های مرجع بر اساس تصاویر ماهواره ای به دست آمده قبل از بحران که اغلب برای مقاصد مقایسه ای استفاده می شود و مرجعی برای مقابله با بحران در مرحله پس از اضطرار می باشد.

  1. مقدمه
مدیریت بحران در برگیرنده مجموعه ای از عملیات و اقدامات پیوسته و پویا شامل برنامه ریزی، سازماندهی وکنترل می باشد. فناوری فضایی در سطح جهانی در تمامی مراحل پیش بینی، آمادگی، پاسخگویی و بازتوانی، یک ابزار سودمند و قابل اطمینان تلقی می گردد.
تصاویر ماهواره‌ای، فناوری  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong> و ارتباطات ماهواره ای در پایش بلایای طبیعی
استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، فناوری سنجش از دور و ارتباطات ماهواره ای در پایش بلایای طبیعی بسیار کارآمد می باشد. تهیه نقشه های سریع (Rapid Mapping) در عرض چند ساعت یا روز پس از وقوع بحران، در قالب سه نوع نقشه می باشد: نقشه های مرجع بر اساس تصاویر ماهواره ای به دست آمده قبل از بحران که اغلب برای مقاصد مقایسه ای استفاده می شود و مرجعی برای مقابله با بحران در مرحله پس از اضطرار می باشد. تصاویر مورد استفاده در این محصولات معمولاً از آرشیو داده های ماهواره ای اخذ می شود. دسته دوم نقشه های پایش وضعیت است که منطقه حادثه دیده را در حین بحران نشان میدهد. دسته سوم نقشه های ارزیابی، تاثیرات ناشی از بحران را ارائه می دهند. در این برنامه سعی می گردد دسته بندی صحیحی در مورد وظایف هر کدام از بخش های سازمان فضایی ایران هنگام بروز بلایای طبیعی ارائه گردد. علاوه بر این با نگاه ملی، نقش سازمان ها، نهادها و بخش های مختلف اعم از دولتی و خصوصی که می توانند با ارائه همکاری های خود در غنای پایش بلایای طبیعی، نقش داشته باشند، تبیین می گردد.
  1. سابقه تاریخی بلایا در ایران
با بررسی های آماری بحران های طبیعی رخداده در کشور در می یابیم که زلزله، سیل، خشکسالی، زمین لغزش و آتش سوزی جنگل محتمل ترین مخاطرات طبیعی در کشورمان می باشند. در جدول 1 بحران های طبیعی در کشورهای ژاپن، هند، ترکیه و ایران با هم مقایسه می گردند.
مقایسه بحران‌های طبیعی رایج در کشورهای ژاپن، هند، ترکیه و ایران
جدول (1) : مقایسه بحران‌های طبیعی رایج در کشورهای ژاپن، هند، ترکیه و ایران
  1. مدیریت بلایای طبیعی در ایران
رویکرد جامع در مدیریت بلایا بر اساس تعریف WHO (سازمان جهانی سلامت) عبارت است از: الف) پیشگیری ب) آمادگی ج) پاسخگویی د) بازتوانی. سطح برنامه ریزی در مدیریت بحران در کشورمان به صورت متمرکز می باشد. این در حالی است که در کشور ژاپن در سه سطح مرکزی، استانی و شهری برنامه ریزی برای مدیریت بحران وجود دارد. (جدول2)
ماده واحد قانون تشکیل کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی مورخ 9/5/1370 به این نکته اشاره می کند که به منظور مبادله اطلاعات، مطالعه، تحقیقات علمی و پیدا کردن راهکارهای منطقی جهت پیشگیری و کاهش اثرات بلایای طبیعی ناشی از طوفان، سیل، خشکسالی، سرمازدگی، آفات گیاهی، آلودگی هوا، زلزله و لغزش های لایه زمین، نوسانات آب دریاها و دریاچه ها و رودخانه ها و امثال آن، این کمیته باید به ریاست وزیر کشور و عضویت وزرا و مسئولین سازمان های ذیربط تشکیل گردد. در تبصره 2 و 4 این ماده واحده به موضوعات و روش های پیشنهادی جدید اشاره دارد. با استناد به این تبصره ها می توان ساز و کار قانونی گنجاندن مفاهیم رصد و یا پایش ماهواره ای زمین، به منظور پایش مخاطرات طبیعی حین و بعد از بحران های طبیعی را بررسی و پیگیری نمود.

تبصره 2 : سازمان برنامه و بودجه موظف است اعتبار مورد نیاز طرح های این کمیته، که توسط دستگاه های مربوطه پیش بینی نشده، در قالب طرح های مصوب دستگاه مربوطه تصویب نماید.

تبصره4 : وزارت کشور موظف است هر شش ماه یک بار نتایج مربوط به مطالعات و تحقیقات و راه حل های پیشنهادی را به اطلاع دستگاه های اجرایی مربوطه، به منظور تمهیدات لازم، و کلیه کمیسیون های مجلس شورای اسلامی برساند.
در حال حاضر سازمان هواشناسی کشور، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، وزارت راه و شهرسازی، سازمان برنامه و بودجه، سازمان حفاظت محیط زیست، موسسه ژئوفیزیک، جمعیت هلال احمر، سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری کشور از اعضای این کمیته می باشند. البته هر سازمان، نهاد یا موسسه ای که ریاست کمیته ضرورت مصلحت بداند، می تواند عضویت این کمیته را عهده دار شود.
مقایسه سابقه و سطوح برنامه‌ریزی در مدیریت بحران در کشورهای ژاپن، هند، ترکیه و ایران
جدول (2) : مقایسه سابقه و سطوح برنامه‌ریزی در مدیریت بحران در کشورهای ژاپن، هند، ترکیه و ایران
  1. ضرورت برنامه ریزی مدیریت بلایای طبیعی
برآوردها نشان می دهد که در دوره ده ساله ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۰ به طور متوسط سالیانه بالغ بر ۱۱۰۰ میلیارد ریال خسارت مالی به اقتصاد ایران وارد شده، که اگر خسارات مستقیم و غیر مستقیم سایر حوادث غیر مترقبه را به این رقم اضافه کنیم خسارات وارده به کشور بالغ بر حدود ۱۰% تولید ناخالص ملی کشور خواهد شد. وقوع هر چه بیشتر ضررهای انـسانی، اقتـصادی و زیـست محیطـی ناشی از بلایای طبیعی، موید ایـن است که باید رویکرد سیستماتیک به مدیریت بلایا داشت. نظر به شـرایط خـاص کـشور بـه لحـاظ متمرکز بودن سطوح برنامه ریزی مدیریت بحران و با توجه به تحلیل وضع موجود نظـام مـدیریت بلایای ایران و نقاط ضـعف موجـود، لـزوم طراحـی سـاختاری متناسب می تواند به دستاوردهای ارزنده ای در بهبـود مکـانیزم مدیریت مخاطرات طبیعی، منتهی شود. کلیه سازمانها و نهادهای دولتی می بایست یک برنامه روشـن برای مدیریت مخاطرات طبیعی داشته باشند.

در راستای نیل به ایـن هـدف پیـشنهادات زیر ارائه می گردد:

• در نظر گرفتن یک طرح پایه برای مشاهده ماهواره ای زمین در بلایـای طبیعی بـه منظـور قانونمند نمودن مدیریت بلایای طبیعی با استفاده از فناوری فضایی.
• مــشخص شــدن یــک ســاختار ســازمانی مطلــوب و کــارا و همچنین تقسیم کار اصولی جهت پایش بلایای طبیعی و انـسجام بخـشیدن بـه کلیـه نهادهــای پراکنــده دولتی و خصوصی در امــر مــدیریت، پــژوهش، برنامه ریزی و آموزش در زمینه بلایای طبیعی با استفاده از فناوری فضایی.
• سطح بندی ارائه خدمات مشاهدات ماهواره ای در راستای مدیریت هرچه بهتر بلایای طبیعی در سـطوح ملی، استانی، شهرستانی، شهری، محله ای و روستایی.
• توجـه بـه مراحـل مختلـف مـدیریت بلایـای طبیعی اعـم از مراحـل پیش بینی و پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی.
• مشارکت سایر نیروها مانند NGO هـا، نهادهای خصوصی و سـازماندهی آنها در ساختار رسمی مدیریت مخاطرات طبیعی.
• کاهش اثر بلایای طبیعی مستلزم رویکردهای پیشگیرانه وسیع و مردم محور است. لذا ترویج و آموزش مفاهیم فناوری فضایی به زبانی ساده و قابل درک برای عموم جامعه و طراحی برنامه و اپ های موبایلی ساده بسیار تاثیرگذار خواهد بود.
• استفاده از ظرفیت های بین المللی جهت استفاده از دادههای پایش ماهوارهای زمین و انتقال تجربیات در سطح بین المللی.
• سرمایه گذاری عمومی و خصوصی در پیشگیری و کاهش خطر بلایا از طریق اقدامات سازهای و غیرسازه ای برای ارتقاء تاب آوری افراد، جوامع، کشورها و دارایی آنها و همچنین محیط زیست.
  1. تحلیل چرایی و چگونگی بلایای طبیعی در ایران
• از آنجا که ایران بر روی کمربند زلزله خیز آلپ و هیمالیا واقع شده و با توجه به ویژگی های پوسته زمین فلات ایران به ویژه در سه منطقه شرق و جنوب شرق، شمال غرب و منطقه البرز مرکزی و در دو سوی منتهی به تهران، قزوین، گیلان و مازندران، به طور میانگین هر 1.5 سال احتمال وقوع زلزله ای به بزرگی ۶ تا ۷ ریشتر و هر ۵ سال یکبار زلزله ای به بزرگی ۷ تا 7.5 ریشتر در این مناطق وجود دارد.
• ایران در کمربند خشک نیز قرار دارد و از جمله ویژگی اقلیم های خشک، خشکسالی های پیاپی و بارندگی های رگباری است که لزوم مدیریت منابع آب و مقابله با سیلاب را دوچندان می کند.
• برداشت بی رویه از آبهای زیرزمینی به واسطه خشکسالی های پیاپی، بیشتر دشتهای ایران را با مشکل پدیده فرونشست شدید و خطرات ناشی از آن مواجه کرده است.
• قسمتی از مشکلات مدیریت بحران در ایران ناشی از فقر اقتصادی است. توان مالی مردم، اجازه ساخت سازه های مقاوم در برابر مخاطرات را با بالا رفتن هزینه مصالح ساختمانی نمی دهد.
  1. مزایای استفاده از فناوری فضایی جهت پایش بلایای طبیعی در کشور
• امکان پایش مناطق وسیع در لحظه (با توجه به زاویه دید لحظه ای سنجنده های ماهواره های سنجش از دوری، در یک سین تصویر، ممکن است کل مساحت ایران برداشت گردد).
• دسترسی ارزان و سریع خدمات ماهواره‌ای (بررسی وضعیت مناطق حادثه دیده حین بحران+ ارزیابی میزان تخریب + مکانیابی استقرار آسیب دیدگان و ...).
• شناسایی و درک خطرات با استفاده از فناوری فضایی و تعیین روش های کاهش آسیب پذیری ناشی از مخاطرات با استفاده از برنامههای آمایش سرزمین و اقداماتی مانند بهینه سازی ساخت وساز.
• ارزیابی خسارتها از طریق داده های فضایی.
• تولید نقشههای ثابت و پویای ریسک مخاطرات طبیعی.
• پایش ماهوارهای شروع و اتمام ساخت و ساز جدید و یا بازسازی (ساختمان ها، پل ها، جادهها)؛ رشد مجدد پوشش گیاهی؛ و لایروبی آبراهه بعد از جاری شدن سیل و ....
• برقراری ارتباطات ماهواره ای VSAT و پوشش شبکه اینترنت، ارتباطات صوتی و تصویری، تراکنش های بانکی و ....
• ظرفیت بالای بخش خصوصی در ارائه خدمات ماهواره‌ای (تامین تصاویر ماهواره ای با رزولوشن بالا + پردازش داده + تحلیل نتایج و ارتباطات VSAT).
آدرس کوتاه شده: