• شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۸
  • |

آمار سایت

  • تمام بازديد‌ها: 1880271 بازدید
  • بازديد 24 ساعت قبل: 2609 بازدید
  • مهمانان حاضر در زیرپورتال: 37 کاربر
  • کاربران حاضر در زیرپورتال:0 کاربر

ورود به سایت

پایش ماهواره ای تخریب باغستان قزوین در بازه زمانی سی ساله

قزوین نمونه ای از یک شهر زیست محیطی
باغستان سنتی قزوین به وسعت چندین هزار هکتار، نمونه‌ای از باغ های بومی - سنتی ایران می باشد که از قرن های گذشته مانند حلقه ای سبز در اطراف شهر به ویژه در جهت جنوب، شرق و غرب شکل گرفته و در دوره های مختلف تاریخی ایران به عنوان آبخوان طبیعی به حیات خود ادامه داده است. به دلیل وجود این باغستان سنتی، شهر قزوین به نمونه ای از یک شهر زیست محیطی و کمربند سبز حفاظتی تبدیل شده که نقش مهمی در تعادل اکولوژیکی منطقه دارد و این شهر را در زمره باغ شهرهای ایران قرار داده است.‌ در باغستان سنتی قزوین همچنین درختانی باقدمت ۲۰۰ تا ۵۰۰ سال وجود دارد که بی توجهی به آنها می تواند آسیب‌های جبران ناپذیری به این میراث ارزشمند وارد کند.
باغستان های سنتی قزوین در سال ۱۳۹۳ به عنوان یکی از آثار طبیعی ایران به ثبت ملی رسید.
تعامل انسان با طبیعت
باغستان سنتی قزوین نشان از تعامل انسان با محیط زیست طبیعی خود در طول تاریخ دارد به صورتی که هم در مقابل اقلیم متفاوت منطقه شامل اقلیم سرد و کوهستانی البرز و اقلیم گرم و خشک کویری مرکزی، از مردم حفاظت می کند و هم سیلاب های رودخانه های فصلی را کنترل و برای کشاورزی و آبیاری باغات از آن بهره مند می شوند. همچنین خاک آنقدر سیراب می شود تا در تابستان کم آبی، گیاهان دوام بیاورند. انواع گیاهان به صورت درختان شامل گونه های خاصی از پسته، بادام، زردآلو و انگور می باشند که با یک بار آبیاری در سال محصول می دهند و بوته هایی که در اطراف آنها روییده اند، نه تنها با شرایط بومی منطقه انطباق دارند، بلکه در برابر باد به ویژه بادهای گرم تابستان مقاوم هستند.
شکل -1، تصاویر ماهواره ای (سنتینل 2، لندست 4، 5 و 7) شهر قزوین و باغستان آن
  • نقش باغستان در جلوگیری از سیلاب ها
بدلیل قرار گیری قزوین در کوهپایه البرز، در فصول زمستان و بهار در معرض سیلاب رودخانه های فصلی از جمله رودخانه های دزج، زویار، دلیچای و وشته در غرب و رودخانه ارنزک در شرق قرار دارد و با حرکت سیلاب ها به سمت شهر، ساکنین را در معرض خطر قرار می دهد. به همین علت، گذشتگان با احداث مجموعه ای از باغات درهم تنیده در منطقه ای گود که با مرزهایی به ارتفاع یک متر از هم جدا می شوند، سیلاب را مدیریت کرده و از آبرفت های غنی از خاک مناسب (مواد آلی و معدنی) که سیلاب همراه خود می آورد برای کشاورزی، استفاده می کردند. بدین طریق که سیلاب ها بعد از بارندگی های مستمر در شیب طبیعی دشت قزوین، ابتدا وارد مزارع شده و بعد از آن به قطعات باغاتی رسیده که در ارتفاع متفاوتی قرار دارند و سیلاب ها، هر کدام از قطعات را پر کرده و به قطعه دیگر سرازیر می شدند. این طراحی و مدیریت آب در باغستان ها باعث تقسیم شدن سیلاب ها می گردید و بدین ترتیب شهر را از خسارتهای سیل در امان می داشت. در واقع پدیده ای را که تهدیدی بوده برای ادامه حیات شهر، به فرصتی بی نظیر تبدیل کرده بودند.
  • نقش باغستان در برابر ریزگردها
بادهای راز (شره) تقریبا در تمام طول سال از جنوب و جنوب شرقی استان قزوین، کویر قم و بوئین زهرا بداخل دشت قزوین می وزد؛ اما از اواسط بهار تا اواخر تابستان به دلیل افزایش درجه حرارت، تبخیر و کاهش رطوبت شدت بیشتری می یابد. به دلیل خشک بودن مسیر وزش، این باد حامل ریزگرد است. باغستان قزوین سد راه این ریزگردها می باشند. حذف باغستان نه تنها قزوین بلکه شهرهای اطراف از جمله تهران را در معرض آسیب گرد و غبار قرار خواهد داد. با تنک شدن این باغستان، هجوم این ریزگرد ها در سال های اخیر افزایش یافته است.
  • نقش باغستان در کاهش آلودگی هوا
با توجه به قرار گیری شهر قزوین در کنار شهرک های صنعتی از جمله شهرک صنعتی البرز در جنوب شرقی شهر قزوین با بیش از ۵۰۰ واحد تولیدی و خدماتی که در اراضی رسوبی و مرغوب دشت قزوین واقع شده و شهرک صنعتی لیا در جنوب شهر که یکی از بزرگ‌ترین شهرهای صنعتی ایران می باشد و همچنین سایر شهرک های آلاینده، باغستان قزوین در اطراف شهر، آلودگی هوا را در این منطقه کاهش داده و مانند ریه شهر عمل می کند.
  • نقش باغستان قزوین در کاهش دما
وجود این باغستان در این منطقه می تواند یک میکروکلیما یا ریز اقلیم ایجاد کند و با تبخیر و تعرق گیاهان، دما را تا چندین درجه کاهش داده و مانع از ایجاد جزایر حرارتی شود. این کاهش دما به ویژه در تابستان می تواند اثر بسیار مهمی در کاهش مصرف انرژی، داشته باشد.
  • باغستان، ذخیره ژنتیکی گونه‌های گیاهی
باغستان سنتی، به عنوان ذخیره گاه ژنتیکی، شامل انواع گیاهانی است که در طول صدها سال به وجود آمده است. این گونه‌ها سال هاست که توانسته اند در برابر سرما و تنش های گرمایی، دوام بیاورند به همین دلیل می تواند به عنوان موزه تنوع زیستی باشند.
  • باغستان، پناهگاه جانوران
به علت وسعت زیاد باغستان قزوین، این منطقه به پناهگاه جانوران بسیاری تبدیل شده است از جمله انواع پرندگان، روباه و... بنابراین هر گونه تخریبی که در آنجا صورت بگیرد، تعامل انسان با حیوانات و اکوسیستم آنجا را به هم می ریزد.
  • نقش باغستان در منظر شهر قزوین
یکی از کاربردی های دیگر این باغ ها علاوه بر نقش دفاعی و حفاظتی، سرسبزی و طراوت شهر بوده است. عناصر طبیعی مانند خاک انباشته شدن رسوبات سالیانه رودخانه های فصلی این منطقه، آب، پوشش گیاهی (مقاوم در برابر خشکی و شرایط سخت آب و هوایی) و توپوگرافی (شیب از شمال به جنوب)، روش های آبیاری و باغداری همه دست به دست هم داده و منظر زیبای طبیعی در اطراف شهر قزوین ایجاد نموده است.

پایش ماهواره ای تخریب کمربند سبز اطراف شهر قزوین طی 30 سال
در سالهای اخیر روند تخریب این باغات رو به افزایش می باشد که باعث نگرانی مردم استان قزوین گردیده است. کم ‌آبی و خشکسالی، آتش سوزی، تغییر کاربری های غیرمجاز و اجرای برخی طرح های عمرانی یا رعایت نکردن مسایل زیست محیطی از مهمترین عوامل تخریب باغستان های سنتی در قزوین است. این عوامل باعث گردیده بین حاشیه شهر و داخل باغستان به صورت لکه‌ای از وسعت آن کاسته شود. با پایش های انجام شده با استفاده از تصاویر ماهواره ای لندست 4، 5 و 7 و ماهواره سنتینل 2، مشخص گردید که وسعت این باغستان از حدود 4000 هکتار در سال 1368 به حدود 2600 هکتار در سال 1378، حدود 2000 هکتار در سال 1388 و حدود 1800 هکتار در سال 1398، رسیده است. اجرای طرح عملیات عمرانی پل سازی و اجرای طرح جامع ترافیک قزوین، اکوسیستم آن را بهم ریخته، بطوریکه علاوه بر تخریب شبکه هیدرولوژی آن و مسدود شدن راه عبور آب از باغستان، موجب تکه تکه شدن باغستان و عرصه های کشاورزی شده و آن ها را بسیار آسیب پذیر کرده است. این تخریب ها می تواند ثبت جهانی این باغستان را به خطر می اندازد.
شکل - 2، تغییر باغستان سنتی قزوین طی سی 30 سال (1398-1368) با استفاده از تصاویر ماهواره ای سنتینل 2 و لندست 4، 5 و 7
تخریب باغستان قزوین طی 30 سال (1368-1398) و گسترش افقی شهر قزوین
گسترش شتابان این شهر باعث از بین رفتن بخشی از باغستان و زمین های کشاورزی مرغوب اطراف شهر قزوین شده است. این گسترش در ارتباط با افزایش جمعیت این شهر و همچنین مهاجرت از نقاط دیگر استان قزوین به اطراف این شهر می باشد. با استفاده از تصاویر ماهواره ای مساحت شهر قزوین در سال 1368 حدود 16 کیلومتر مربع، در سال 1378 حدود 25 کیلومتر مربع، در سال 1388 حدود 39 کیلومتر مربع و در سال 1398 حدود 48 کیلومتر مربع بوده است بدون احتساب شهرک های اطراف آن از جمله شهر فرهنگیان و...
شکل -3، تغییر مساحت شهر قزوین طی سی 30 سال (1398-1368) با استفاده از تصاویر ماهواره ای سنتینل 2 و لندست 4، 5 و 7


کلیدواژه ها: تصویر سنتینل 2 | تصویر لندست | استان قزوین | تخریب باغ | سنجش از دور | سازمان فضایی ایران | مساحت تخریب باغ | باغ | باغستان | باغهای سنتی | گسترش شهر |



CAPTCHA

دفعات مشاهده: 608 بار   |   دفعات چاپ: 8 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر