پسماندهای فضایی

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۸/۸/۱ | 
پسماندهای فضایی                      

تاریخچه مباحثات و مذاکرات کمیته استفاده صلح ­آمیز از فضای ماورای جو
در دهه 1990 میلادی، مذاکرات بر سر موضوع پسماندهای فضایی روند جدی به خود گرفت. پیرو سقوط ماهواره کاسموس 954 روسیه در سال 1994، و همچنین افزایش تعداد پسماند­های فضایی، مطالعات فنی و حقوقی پیرامون این موضوع بیشتر مورد توجه دول عضو کمیته قرار گرفت. از آن زمان به بعد، همکاری و تبادل اطلاعات درباره موضوع پسماند فضایی، میان کوپوس و کمیته میان سازمانی هماهنگی پسماند­های فضایی به صورت جدی آغاز گردید. از همان سال، در سی و یکمین جلسه زیرکمیته علمی- فنی کمیته استفاده صلح ­آمیز از فضای ماورای جو مبحث پسماندهای فضایی مورد بررسی قرار می­گیرد. منتهی باید در نظر داشت که در ابتدا، دول عضو کمیته بر داوطلبانه بودن اقدامات لازم جهت مدیریت پسماندهای فضایی و پرهیز از تدابیر الزام­اور حقوقی پافشاری نمودند. با اینحال، مجمع عمومی سازمان ملل متحد این حقیقت را به جهان نشان داد که اکثریت قریب به اتفاق اعضای آن، رهنمودهای کمیته فنی را پذیرفته و در صدد بکارگیری آنها می­باشند. بعد از بیش از یک دهه فعالیت کمیته فنی کوپوس بین سالهای 1994 تا سال 2007، رهنمودها صریحا مورد پذیرش قرار گرفتند مجمع عمومی سازمان ملل متحد طی قطعنامه 217/62 مورخ 22 دسامبر 2007، رهنمودهای کاهش پسماند فضایی کمیته استفاده صلح­آمیز از فضای ماورای جو را مورد تایید قرار داده و اذعان نمود که این رهنمودهای داوطلبانه، بیانگر رویه فعلی بسیار از سازمانهای ملی و بین ­المللی بوده و در همین راستا، دول عضو را دعوت به اجرای چنین رهنمودهایی در قوانین و مقررات فضایی داخلی خود نمود. پذیرش این رهنمودها مبین تلاش جامعه بین­المللی در راستای اتخاذ اقدامات پیشگیرانه در جهت کنترل و کاهش پسماندهای فضایی است.  در سال­های اخیر کشورهای متعددی گزارش­ های خود را در خصوص اجرای این رهنمودها ارائه نموده­اند.
از آنجایی که رهنمودهای کاهش زباله ­های فضایی همانند استانداردهای سازمان بین­المللی استاندارد سازی، ارتباط تنگاتنگی با سایر مقررات فناورانه دارد، به همین خاطر بسیار متنوع بوده و متعاقبا، میان دول جهان درباره نحوه پذیرش آنها اختلاف نظر وجود دارد. این وضع منجر به پذیرش برخی رهنمودها و رد باقی آنها توسط بسیاری از دولت ها گردیده است. از این رو، بسیاری از اقدامات مستقل ناهماهنگ بوده و از الزام حقوقی برخوردار نیستند.

رهنمودهای ذیل شامل موضوعات برنامه­ ریزی ماموریتهای فضایی، مراحل طراحی، تولید و عملیاتی فضاپیماها و وسایط فضایی می­گردد:

 
رهنمود 1- محدود نمودن پسماندهای رها شده طی عملیات عادی
سامانه­ های فضایی را باید به نحوی طراحی نمود که طی عملیات عادی پسماند رها نکنند. در صورت عدم امکان، آثار رهاسازی پسماندها به محیط فضای ماورای جو را بایستی به حداقل رساند.
در دهه­ های آغازین عصر فضایی، طراحان سفینه­ ها و وسیله­ های فضایی ، امکان رهاسازی عمدی بسیاری از اشیاء مرتبط با ماموریت­ های فضایی، از جمله پوشش حسگرها، سازوکارهای جداسازی و دیگر اشیاء به مدار زمین را فراهم نمودند. تلاش های صورت گرفته با محوریت شناسایی تهدیدات ناشی از چنین اشیائی در کاهش این منابع ایجاد پسماند فضایی موثر واقع گردیده­ اند.

 
رهنمود 2- به حداقل رساندن احتمال فروپاشی طی مراحل عملیاتی
بخش مداری سفینه­ های فضایی و وسایل پرتاب بایستی با هدف کاهش شکست ها و متعاقبا جلوگیری از فروپاشی ­های ناگهانی طراحی گردد. در صورت شناسایی شرایطی که ممکن است منجر به چنین خطراتی گردد، بایستی به منظور جلوگیری از فروپاشی اشیاء، اقدامات دفع و بی اثر­سازی بایستی برنامه­ ریزی و اجرا گردد.
از لحاظ تاریخی، برخی فروپاش ی­ها بدلیل اختلال سامانه­ های فضایی نظیر سامانه ­های پیشرانی و انریی رخ می­دهند. با استفاده از سناریوهای فروپاشی احتمالی در ارزیابی شکست، می­توان احتمال وقوع حوادث زیانبار را کاهش داد.

 
رهنمود 3- محدود نمودن احتمال برخورد تصادفی در مدار
هنگام طراحی و برنامه­ ریزی ماموریت های فضایی و پرتاب اجسام به فضا، بایستی احتمال برخورد تصادفی اشیاء مورد شناسایی با یکدیگر در طول مراحل پرتاب و عمر مداری را تخمین و محدود نمود. تدابیر جلوگیری از تصادف اشیاء از پیشتر توسط برخی دولت عضو و سازمانه ای بین ­المللی اتخاذ گردیده­اند.
 
رهنمود 4- پیشگیری از تخریب عمدی و سایر فعالیت­ های زیانبار
با نظر به تهدید ناشی از افزایش خطر برخورد اشیاء برای عملیات فضایی، بایستی از تخریب عمدی هرگونه فضاپیماهای روی مدار و وسایل پرتاب مداری یا سایر فعالیت های زیانباری که منجر به ایجاد پسماندهای دارای طول عمر بالا می­شوند، خودداری نمود. در مواقعی که فروپاشی عمدی اجسام الزامی است، بایستی در ارتفاعات پایین انجام شود تا از عمر مداری ذرات پراکنده ناشی از فروپاشی کاسته شود.
 
رهنمود 5- به حداقل رساندن فروپاشی های پسا­ماموریتی ناشی از انرژی ذخیره شده
جهت کاهش خطرات فروپاشی ­های تصادفی برای سایر وسایل فضایی در مدارد، کلیه منابع انرژی ذخیره شده درون اشیاء فضایی بایستی پس از پایان ماموریت، کاملا تخلیه، دفع یا ایمن­سازی شوند.
بیشترین درصد پسماندهای فضایی دسته­ بندی شده حاصل فروپاشی فضاپیماها و وسایل پرتاب واقع در مدار می­باشد. اکثر این فروپاشی ها غیر عمدی است، بسیاری از آنها بدلیل رهاسازی فضاپیماها و وسایل پرتاب با مقادیر قابل توجهی از انرژی در مدار زمین بوجود آمده­اند. موثرترین راهکار کاهش پسماندهای فضایی تا اکنون، غیر فعال­سازی آنها پس از پایان ماموریت بوده است. غیر فعال­سازی نیازمند حذف کلیه اشکال انرژی ذخیره شده شامل مایعات خرج پرتاب و فشرده شده باقی مانده در آنها و از کار انداختن تجهیزات ذخیره­ سازی الکتریکی است.

 
رهنمود 6- محدود نمودن حضور بلند­مدت مراحل مداری فضاپیماها و وسایل پرتاب در مدار پایین زمین (LEO) پس از پایان ماموریت آنها
فضاپیماها و وسایل پرتابی که پس از پایان مراحل عملیاتی خود از مدار LEO عبور می­کنند را بایستی به صورت کنترل شده از مدار خارج نمود. در صورت عدم امکان، بایستی این اشیاء را در مدارهای دور از LEO دفع نمود.
هنگام تصمیم­ گیری درباره راهکارهای احتمالی برای حذف اشیاء فضایی از مدار LEO، بایستی ملاحظات لازم جهت پیشگیری از بروز هرگونه خطر جدی برای اموال یا اشخاص به هنگام بازگشت آنها به سطح زمین از جمله آلودگی های زیست­ محیطی ناشی از اشاعه مواد خطرناک را مدنظر قرار داد.

 
رهنمود 7- محدود نمودن مداخله طولانی مدت فضاپیماها و وسایل پرتاب در مدار با مدار زمین ­آهنگ (GEO)
فضاپیماها و وسایل فضایی درون مدارها که پس از پایان ماموریت خود از مدار GEO عبور می­کنند، بایستی در مدارهایی رهاسازی شوند که با مدارGEO تداخل طولانی مدت نداشته باشند.
یکی از راهکارهای کاهش احتمال برخورد اشیاء فضایی درون یا نزدیک به مدار GEO در آینده، قرار دادن آنها در مداری بالاتر از GEO به نحوی است که دیگر به آن مدار بازنگشته یا آنرا مختل ننمایند.
 
 



CAPTCHA
دفعات مشاهده: 68 بار   |   دفعات چاپ: 6 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر