• دوشنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۸
  • |

آمار سایت

  • تمام بازديد‌ها: 1696903 بازدید
  • بازديد 24 ساعت قبل: 1441 بازدید
  • مهمانان حاضر در زیرپورتال: 9 کاربر
  • کاربران حاضر در زیرپورتال:0 کاربر

ورود به سایت

پدیده فرونشست

فرونشست پدیده ای ریخت شناسی است که تحت تاثیر حرکت فرورو زمین پدید می آید. علت رخداد این پدیده ممکن است متاثر از عوامل طبیعی و انسانی باشد. در ایران رویداد آن اغلب متوجه فعالیت های انسانی و به ویژه بهره برداری بی رویه از منابع آب زیرزمینی است.
بنا به تعریف یونسکو فرونشست عبارت است از فروریزش یا نشست سطح زمین که به علت های متفاوتی در مقیاس بزرگ روی می دهد. به طور معمول این اصطلاح به حرکت قائم رو به پایین سطح زمین که می تواند با بردار اندک افقی همراه باشد، گفته می شود. این تعریف، پدیده هایی همچون زمین لغزش ها را بدلیل اینکه حرکت آنها دارای بردار افقی قابل توجهی است و همچنین نشست در خاک های دستی، که دارای مکانیسم متفاوتی می باشد شامل نمی شود.
 
عوامل ایجاد فرونشست:
عوامل متعددی باعث ایجاد این پدیده می شوند: از جمله انحلال، آب شدگی یخ ها و تراکم نهشته ها، حرکت آرام زمین و خروج گدازه و یا عملیات انسانی نظیر معدن کاری یا برداشت آب زیرزمینی و نفت.
  • برداشت و استخراج مواد معدنی، ریزش سازه های زیرزمینی مانند تونل ها و یا ایجاد حفرات در اثر انحلال
  • فعالیت های تکتونیکی
  • برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی، نفت و گاز
 آسیب های ناشی از فرونشست:
  1. تغییر ناهمسان در ارتفاع و شیب رودخانه ها و آبراهه ها و سازه های انتقال آب
  2. شکست و یا بیرون زدگی لوله جدار چاه ها در نتیجه تنش های تراکمی ناشی از تراکم آبخوان ها. ایجاد اختلال در بهره برداری از منابع آب زیر زمینی و ماسه دهی چاه ها
  3.  پیشروی امواج در مناطق پست ساحلی
  4. کاهش برگشت ناپذیر تمام یا بخشی از مخزن آب زیر زمینی در نتیجه از بین رفتن یا کاهش تخلخل مفید نهشته ها
  5. کاهش بازدهی یا ایجاد تخریب در شریان های حیاتی و سازه های مهم
  6. کاهش میزان نفوذ پذیری سطحی و پیرو آن گسترش پهنه های بیابانی و تغییر در توپوگرافی و توسعه دشت سیلابی
فرونشست در ایران:
افزایش روزافزون بهره برداری از آب های زیرزمینی به ویژه  در حوضه هایی که با نهشت های آبرفتی، دریایی کم عمق یا دریاچه ای تحکیم نیافته انباشته شده اند، می تواند به نشست و یا فروریزش سطح زمین منجر شود. در بین عوامل مؤثر در ایجاد فرونشست، بنظر می رسد که برداشت بیش از حد مجاز از منابع زیرزمینی، ضخامت لایه رسوبی و ویژگیهای مهندسی رسوبات، عوامل اصلی ایجاد فرونشست در بیشتر دشت های ایران هستند. در ایران فرونشست زمین سابقه به نسبت طولانی دارد. علاوه بر عوامل موثر بهره برداری بی رویه از منابع آبی زیرزمینی در رخداد پدیده فرونشست، بهره برداری غیرصیانی از منابع نفت و گاز در گوشه جنوب غربی کشور نیز عامل ظهور این پدیده بوده است.
سنجش از دور در مطالعه پدیده فرونشست:
اندازه گیری میزان فرونشست در سال های نخستین، اغلب بر اساس مشاهدات محلی و از روی مقادیر بریده شده ی لوله های جدار چاه ها تخمین زده می شد. نخستین بررسی های علمی در ایران برای تعیین میزان فرونشست از حدود دو دهه قبل در دشت رفسنجان که دارای بالاترین سابقه و میزان فرونشست بود آغاز شد. در سال های بعد با فراگیر شدن این مسئله، در سایر نواحی ایران نیز مطالعات گسترده ای با روش هایی به نسبت متنوع انجام شد. روش هایی مانند پایش سنجش از دوری، پایش هیدرولوژیکی و شیوه های ژئوتکنیکی از اصلی ترین ابزارهای اندازه گیری، مشاهده و پیش بینی میزان و دامنه ی پدیده نشست است. روش های مختلفی، مانند ترازیابی دقیق، استفاده از GPS (سیستم تعیین موقعیت جهانی) و فناوری سنجش از دور جهت پایش فرونشست وجود دارد.
 استفاده از فناوری سنجش از دور در علوم مختلف زمین به دلیل پوشش وسیع تصاویر ماهواره ای، بهنگام بودن تصاویر و هزینه پایین آن نسبت به روش های زمینی بسیار متداول است. یکی از کاربردهای سنجش از دور نمایش و کنترل جابجایی های پوسته زمین در اثر عواملی چون زلزله، رانش و فرونشست می باشد. اندازه گیری میزان و دامنه فضایی فرونشست از طریق اطلاعات ماهواره ای و تکنیک تداخل سنجی راداری (DInSAR) تا کنون یکی از دقیق ترین و کم هزینه ترین روش های سنجش از دور برای شناسایی و نمایش جابجایی های سطح زمین می باشد. همچنین، در این روش به واسطه ی بهره گیری از داده های ماهواره ای و قابلیت تکرارپذیری آن، پایش این پدیده در مکان مورد نظر با سهولت و در کوتاه ترین زمان و بهینه ترین هزینه اجرایی، امکان اجرا دارد. این روش بررسی میزان و دامنه فرونشست در تمام محدوده مورد بررسی را امکان پذیر کرده و امکان پایش آن را برای تمام نقاط در دوره های زمانی مختلف فراهم آورده است. تداخل سنجی راداری جابه جایی سطح زمین را با دقت ارتفاعی سانتیمتر و رزولوشن مکانی چند ده متر در منطقه ای به وسعت هزاران کیلومتر مربع اندازه گیری می کند. در این فناوری، امکان تصویربرداری در تمامی شرایط آب و هوایی به دلیل قابلیت نفوذ و عبور امواج راداری از ابر یا قطرات باران و شرایط گردوغبار و هوای مه آلود و حتی در شب نیز وجود دارد.

کلیدواژه ها: زمین لغزش | مدرسه سنجش از دور | تصاویر ماهواره ای | سازمان فضایی ایران | مقطع کاربرد | سنجش از دور | فرونشست |



CAPTCHA

دفعات مشاهده: 97 بار   |   دفعات چاپ: 7 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر