نقش فن آوری سنجش از دور در مدیریت جنگل ها

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۸/۵/۸ | 
 به گزارش روابط عمومی سازمان فضایی ایران، جنگل‌ ها، که حدود یک سوم سطح خشکی‌ های زمین را اشغال کرده اند، دارای اهمیت حیاتی هستند زیرا مأوای متنوع‌ ترین جوامع زیستی جهان و غنی‌ترین تنوع زیستی زمین بحساب می آیند. حال چگونه می توان این منبع عظیم پر فایده را در دنیای امروزی که هر روز بر تخریب و نابودی آن افزوده می گردد، حفظ نمود؟ در این میان استفاده از فن آوری های نوینی چون سنجش از دور چگونه به مدیریت و پایش این منابع کمک خواهد نمود؟
در ادامه با طرح پرسش هایی در این خصوص در خدمت آقای دکتر پورشکوری خواهیم بود و از ایشان دلایل اهمیت و نقش منابع جنگلی را جویا خواهیم شد.
نقش و اهمیت جنگلها در جامعه چیست و چرا فن آوری سنجش از دور در مطالعات جنگلی نقش بسزایی دارد؟
جنگل به عنوان زیستگاه بسیاری از موجودات زنده و بستر فرایند های اکولوژیکی، یکی از اکوسیستم های پیچیده در دنیا محسوب میشود. این اکوسیستم با ارزش مجموعه ای از مزیت ها، محصولات و تولیدات گرانبها را برای جامعه انسانی و حیات وحش عرضه میکند. جنگل ها به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در زندگی انسانها نقش ارزنده ای دارند. امروزه با گسترش آگاهی های مردم اکثر افراد جامعه به نقش جنگل ها اذعان داشته و سازمان های مردم نهاد زیادی، جهت حفاظت از این منابع با ارزش شکل گرفته است. آنچه که در دهه های اخیر در جوامع تغییر نموده، نحوه مدیریت جنگل ها میباشد. در گذشته به جنگل تنها از منظر برداشت و بهره برداری چوب توجه می گردید و به سایر مزیت های جنگل توجهی نمی شد. حفظ منابع آب و خاک، جلوگیری از فرسایش خاک، توسعه تفرج گاه ها، جذب دی اکسید کربن، افزایش منابع آب زیرزمینی، پارک ‌های طبیعی جنگلی، حفظ محیط زیست، تولید چوب، تولید محصولات فرعی، حفاظت از جانوران، ... تنها گوشه ای از خدمات ارزنده اکوسیستم های جنگلی میباشد.
 
با این مقدمه کوتاه میتوان به نقش، اهمیت و ضرورت حفظ و حراست از جنگل پی برده و همچنین دریافت که با وجود ساختار پیچیده جنگل، مدیریت دقیق و بدون اشتباهی را نیازمند است. اگر عرصه های جنگلی در اثر مدیریت ناآگاهانه تخریب شود، سالیان طولانی نیاز است تا به شرایط و شکل اولیه خود باز گردد. در اکثر موارد برای احیاء جنگل ها بیش از صد سال زمان نیاز هست.
 
استفاده از فن آوری سنجش از دور خیلی زود در حوزه مدیریت جنگل مورد توجه قرار گرفت و در حال حاضر نیز بخش اعظمی از تحقیقات دنیا در زمینه سنجش از دور به مبحث جنگل ها مربوط می شود. جنگل ها با توجه به ویژگی های خاصی که دارند (محیط های وسیع، صعب العبور، شیب های تند، خطرات جانبی و ...) برداشت داده های میدانی را سخت و  زمانبر می کنند. اما فن آوری سنجش از دور بدون توجه به تمامی این مشکلات به طور مستمر در حال برداشت اطلاعات از این عرصه ها است.


کاربرد های برجسته فن آوری سنجش از دور در علوم جنگل چیست؟
امروزه داده های حاصل از فن آوری سنجش از دور در اکثر زمینه های تحقیقاتی، اجرایی و مدیریتی جنگل ها وارد شده و نقش بسیار مهمی را ایفا می نمایند، به گونه ای که مدیریت جنگل را بدون تصاویر ماهواره ای و هوایی نمی توان تصور نمود. لایه های اطلاعاتی حاصل از این فن آوری در اکثر نقشه ها و اطلاعات مورد نیاز برای مدیریت جنگل نقش دارند. مهمترین کاربرد تصاویر ماهواره ای، توسعه سیستم های پایش جنگل در دنیا است. پایش میزان و نرخ تغییرات جنگل، پایش آتشسوزی، پایش تخریب جنگل، پایش فنولوژی جنگل (دوران رشد و نمو)، پایش میزان جنگل کاری و... در دنیا مرسوم بوده و با استفاده از تصاویر ماهواره ای به صورت دوره ای و مداوم انجام میشود.
مساحی جنگل ها، برآورد میزان بیومس، مطالعه مناطق سوخته، شناسایی مناطق با ریسک بالای آتش سوزی  و مدیریت مناطق با ریسک بالا، استفاده از لایه های مختلف اطلاعاتی در مدیریت جنگل، جداسازی گونه های جنگلی، مطالعه خسارات وارده به جنگل، تهیه نقشه های تاج پوشش، مطالعه ارتفاع درختان، بر آورد میزان حجم چوب درختان، تعیین تیپ های مختلف گیاهی، مطالعه خاک جنگل، مطالعه اقلیم و آب و هوای جنگل، تهیه نقشه های ارتفاعی و سه بعدی از جنگل و ... از کاربردهای مهم فن آوری سنجش از دور در جنگل می باشد. با توجه به کاربرد های اشاره شده بر هیچ کسی پوشیده نیست که امروزه لایه ها و اطلاعات حاصل از تصاویر ماهواره ای و علم سنجش از دور نقش بسیار مهمی در مدیریت جنگل ها دارند.
وضعیت کشور ایران در استفاده از فن آوری سنجش از دور برای مدیریت جنگل ها را چگونه ارزیابی می کنید؟
میتوان گفت که در حال حاضر سازمان های حاکمیتی مانند سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری، موسسات تحقیقاتی، دانشگاه ها و شرکت های خصوصی در مطالعات و مدیریت جنگل ها در ایران نقش دارند. نقش شرکت های خصوصی روز به روز در مطالعات و مدیریت جنگل در ایران پر رنگتر شده و حتی در برخی از موارد اجرای طرح ها و مدیریت عرصه های جنگلی به شرکت های تعاونی و خصوصی واگذار میگردد. در همه بخشهای اشاره شده بسته به ماهیت کار خود از تصاویر ماهواره ای در پیش برد اهداف خود بهره میبرند. اما هنوز مانند کشورهای پیشرفته استفاده از فنآوری سنجش از دور به صورت پیوسته و مستمر نبوده و در اکثر موارد استفاده از این فن آوری به صورت گسسته و موردی می باشد.
به نظر می رسد هنوز سامانه های پایش و مدیریت جنگل ها با استفاده از فنآوری سنجش از دور در ایران به شکل جدی شکل نگرفته و لذا قادر به بهره گیری با توان بالا از این فن آوری نیستیم. اگرچه، سازمان فضایی ایران برنامه توسعه و ایجاد سامانه های پایش ماهواره ای جنگل ها را از طریق فعال کردن شرکت ها و استارت آپ ها در دستور کار خود قرار داده است. در کشورهای پیشرفته سیستم های فراوانی جهت مدیریت جنگل ها شکل گرفته که ورودی آنها انواع داده های هوایی و فضایی با تنوع زیاد مانند تصاویر اپتیکی، راداری، لیدار و هایپر اسپکترال در مقیاس های مختلف است که منتج به خروجی های دقیق و کاملی می شوند. این اطلاعات به طور مستمر تولید و به کمک آنها مدیریت جنگل ها با دقت بالایی انجام می شود.
در کشور، آینده علم سنجش از دور در حوزه منابع طبیعی را چگونه پیش بینی می کنید؟
فن آوری سنجش از دور، ظرفیت ها و پتانسیل بالایی در زمینه پایش و مدیریت منابع طبیعی دارد و امروزه این فن، نقشی کلیدی در مدیریت منابع طبیعی جهان ایفا میکند. با توجه به اینکه در ایران به درستی از تمامی ظرفیت های فنآوری سنجش از دور در مدیریت منابع طبیعی استفاده نمی شود، سیاست گذاری، برنامه ریزی و تلاش زیادی در این زمینه نیاز است تا این فن آوری بتواند نقش خود را بدرستی انجام دهد. در دهه های آینده، دسترسی به اطلاعات پایه ای در حوزه های منابع زمین و آب ها، نقش حیاتی در رفاه و امنیت انسان ها بازی خواهد نمود و هرکشوری که بتواند منابع زمینی و آبی خود را به درستی شناخته و مدیریت نماید، موفق تر خواهد بود. بنابراین در کشور ایران این نیاز و ضرورت احساس می شود که هر چه سریعتر با سیاست گذاری درست و به تبع آن هدف گذاری و برنامه ریزی هوشمندانه به سمت مباحثی از قبیل سیستم های پایش زمین، کشاورزی دقیق، ترکیب اطلاعات ماهواره ای (چند سنجنده، چند زمانه و چند طیفی) رفته و از تمامی ظرفیت های فن آوری سنجش از دور استفاده نمائیم.
در آینده، ارزش کارهایی که سریعتر و ارزانتر انجام شوند، بیشتر مورد توجه قرار گرفته و این امر بدون حضور فن آوری سنجش از دور میسر نخواهد بود. توسعه زیرساخت های سخت افزاری، نرم افزارها، ورود شرکت ها و استارت آپ ها برای ارایه خدمات مورد نیاز بهره برداران و متولیان در این حوزه، نقشی کلیدی و حیاتی در بکارگیری فن آوری سنجش از دور خواهد داشت و به هر میزان این بخش ها تقویت شوند، نتایج بهتری نیز حاصل خواهد شد.


کلیدواژه ها: جنگل | سنجش ازدور | فناوری فضایی |



CAPTCHA

دفعات مشاهده: 440 بار   |   دفعات چاپ: 12 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر