دكتر محمدتقي ميرترابي
طراحي و ساخت رصدخانه و گنبد
محمد تقي ميرترابي
گروه فيزيک دانشگاه الزهرا و پژوهشگاه رصد خانه ملي ايران
نخستين كار به منظور ساخت رصدخانه، يافتن مكاني مناسب براي استقرار تجهيزات رصدخانهاي است. از جمله مواردي كه در مكانيابي رصدخانهها مورد توجه قرار ميگيرند ميتوان به تعداد روزهاي صاف در سال، وضعيت باد و پايداري جو، بررسي وضعيت پارامتر ديد، بخار آب موجود در جو، روشنايي آسمان، و وضعيت زمين شناسي اشاره كرد. اين نكات در مكانيابي طرح رصدخانه ملي ايران نيز مورد بررسي قرار گرفته و بر اساس آنها مكاني در حوالي قم و كاشان به منظور ساخت رصدخانهاي با قطر دهانه حدود 3 متر انتخاب شد.
شكل 1 – بررسي تمامي نقاط ايران در طرح مكانيابي پروژه رصدخانه ملي در نهايت منجر به انتخاب نقطهاي در حوالي قم و كاشان شد
پس از انتخاب مكان رصدخانه، نوع تلسكوپي كه در آن نصي خواهد شد تعيين ميگردد. تلسكوپها را ميتوان به طور كلي به دو دسته بازتابي و شكستي تقسيم كرد. همانگونه كه از نام آنها نيز برميآيد، در تلسكوپهاي بازتابي از آينه و در تلسكوپهاي شكستي از عدسي استفاده ميشود كه هر يك مزايا و معايبي نسبت به ديگري دارد. تلسكوپهاي بازتابي كه در رصدخانههاي بزرگ مورد استفاده قرار ميگيرند خود به دو دسته عمده تلسكوپهاي نيوتوني و تلسكوپهاي كاسگرين تقسيم ميشوند.
شكل 2- دستهبندي تلسكوپها به دور گروه شكستي (refractors) و بازتابي (reflectors)
ساختار اپتيکي تلسكوپ از جمله قطر آينه و ميدان ديد آن و همچنين پايه تلسكوپ كه همگي بر روي ستوني مقاوم نصب ميشوند، از ديگر پارامترهاي مهم در ايجاد يك رصدخانه محسوب ميشوند.
در نهايت، لوازم جانبي و آشكار سازها شامل طيف نگارها، دوربينهاي CCD و قطبش نگارها نيز با توجه به اهداف ساخت رصدخانه و پروژههاي مورد نظر انتخاب ميشوند.
