• یکشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۶
  • |

آمار سایت

  • تمام بازديد‌ها: 561196 بازدید
  • بازديد 24 ساعت قبل: 1508 بازدید
  • مهمانان حاضر در زیرپورتال: 42 کاربر
  • کاربران حاضر در زیرپورتال:0 کاربر

ورود به سایت

تاریخچه سنجش از دور

تعریف علم سنجش از دور

بطورکلی از زمان های گذشته تا کنون روش های مختلفی برای جمع آوری داده های مکانی وجود دارد که از آن جمله می توان به مشاهدات نجومی، فتوگرامتری، نقشه برداری و سنجش از دور اشاره نمود. فناوری سنجش از دور از زمره روش های جمع آوری داده محسوب می گردد که در آن کمترین میزان تماس مستقیم با اشیاء و عوارض مورد اندازه گیری را داشته و برخلاف سایر روش ها که عوامل انسانی در گردآوری و تفسیر داده های زمینی نقش دارند، در روش سنجش از دور این وظیفه بر عهده سنجنده ها خواهد بود.

AWT IMAGE

تعاریف متعددی از سنجش از دور (Remote Sensing) ارائه می گردد:

  • سنجش از دور دانش پردازش و تفسیر تصاویری است که حاصل ثبت تعامل انرژی الکترومغناطیس و اشیاء می باشند (Sabins 1997).
  • سنجش از دور علم و هنر به دست آوردن اطلاعات درباره یک شیء، منطقه یا پدیده، از طریق پردازش و آنالیز داده های اخذ شده بوسیله یک دستگاه (بدون تماس مستقیم با شیء منطقه یا پدیده مورد مطالعه) است(ASP, 1983).
  • سنجش از دور بر سنجیدن اشیاء از مسافتی خاص، یعنی تشخیص و اندازه گیری ویژگی های یک جسم بدون تماس بالفعل با آن جسم، دلالت دارد(Harper  و Dorothy nv1983).

1- منبع انرژی

منبع انرژی که خود تولید کننده حجم وسیعی از موج الکترومغناطیس است، سبب پراکنش این امواج به اشیاء و پدیده های روی زمین شده که بازتابش آن به سنجنده ها می رسد. بزرگترین منبع انرژی، خورشید محسوب می گردد. در بعضی از موارد سنجنده ها خود امواج الکترومغناطیس را تولید و به سمت عوارض گسیل می دهند.

2- اتمسفر

هنگامیکه انرژی الکترومغناطیس از منبع خورشید منتشر میگردد، در را رسیدن به اشیاء و پدیده های روی کره زمین از محیطی بنام اتمسفر عبور می کند. اتمسفر از لایه های مختلفی تشکیل یافته که روی عبور امواج الکترومغناطیس تاثیر می گذارد. این تاثیر بصورت جذب و تفرق انرژی ظاهر می گردد. یکی از پدیده های متداول که در تصاویر مشاهده می گردد، وجود ابرها بوده که از ملکول های بخار آب تشکیل شده اند. این ملکول ها سبب جذب بخش بزرگی از امواج الکترومغناطیس می گردند. لذا برای رهایی از این پدیده، سنجنده ها به گونه ای طراحی می گردند تا برای دریافت امواج کمتر در محدوده جذب اتمسفر قرار گیرند. معمولا طول موج های بلند (در محدوده ماکرویو) کمتر از لایه های اتمسفر تاثیر می پذیرند. بهمین دلیل در مناطقی که در بیشتر روزهای سال آسمان ابری است، از سنجنده های راداری استفاده می گردد.

3- اشیاء و عوارض

امواج الکترومغناطیس پس از عبور از لایه های اتمسفر به اشیاء و پدیده های روی زمین رسیده و دست خوش تغییرات جدیدی خواهد شد. بدین صورت که قسمتی از امواج به پدیده ها برخورد کرده و جذب آنان می گردد. قسمتی از آنها عبور نموده و قسمتی منعکس می شوند. بخش انعکاس یافته امواج که در فضا پراکنده شده است، توسط سنجنده ها دریافت می گردد.

4- سنجنده

جمع آوری امواج الکترومغناطیس جهت اندازه گیری و ثبت، از وظایف سنجنده ها محسوب می شوند. بطور کلی سنجنده ها از لحاظ منبع انرژی به دو دسته سنجنده های فعال (Active) و سنجنده های غیر فعال(Passive) تقسیم می گردند. سنجنده های غیر فعال از آن دسته سنجنده هایی هستند که به منبع نور خورشید و سایر پارامترهای مرتبط با آن وابستگی شدید دارند.

در مقابل سنجنده های فعال قرار داشته که از لحاظ تامین انرژی الکترومغناطیس و سایر عوامل جوی و اتمسفری کاملا مستقل عمل می نمایند. بعنوان مثال سنجنده های راداری از این نوع هستند.

 مراحل رشد تاریخی سنجش از دور

  1. در سال 1859 اولین عکس هوایی توسط گاسپارد فلیکس از یک بالون هوایی تهیه شد.
  2. در سال 1903 از کبوترهای جاسوس در ماموریت های نظامی استفاده شد.
  3. در سال 1908 ویلبررایت اولین هواپیمای عکاس را رهبری نمود و بونویلان عکس های هوایی را تهیه کرد.
  4. در سال های آخر جنگ جهانی اول عکس های هوایی به سرعت برای اهداف شناسایی بکار گرفته شدند. اما جنگ جهانی دوم دوره جدیدی برای عکسبرداری های هوایی به همراه داشت. بطوریکه پیشرفت های مهمی در صنعت عکسبرداری حاصل شد و استفاده از فیلم های حساس مادون قرمز رایج گردید.
  5. در دهه 1960 آمریکا از طریق ماهواره های جاسوسی خود شروع به جمع آوری اطلاعات بر علیه کوبا و شوروی سابق نمود. در سال 1972 ناسا اولین ماهواره ارزیابی منابع زمینی بنام ERTS-1 را به فضا پرتاب کرد که بعدها تحت نام لندست شناخته شد.
  6. در سال 1972 اولین سری ماهواره های لندست با دوربین و سنجنده های RBV (Return Beam Vidicon)،  MSS (Multi spectral sensor) و TM (Thematic Mapper) در چهار و هفت باند توسط ایالات متحده آمریکا در مدار زمین قرار گرفته، از این مرحله که تصویربرداری از حالت آنالوگ خارج و بصورت رقومی درآمد، دریچه ای جدید برای پردازش تصاویر و نهایتا" تعبیر و تفسیر آنها به روی بشر گشوده شد.
  7. فرانسه در سال 1986 اولین سری ماهواره های SPOT خود را با قدرت تفکیک 10 و 20 متر (درسه باند) در مدار کره زمین قرار داد.
  8. هندوستان سری ماهواره های IRS (Indian Remote Sensing) را در سال 1988 تکمیل نمود.
  9. در این میان کشور ژاپن و آژانس فضایی اروپا در سال 1991 به ترتیب اقدام به ساخت سری ماهواره های ERS(European RS Satellites), MOS (Marine Observation Satellites)  نموده ماهواره های مشاهده زمین خود را در مدار کره زمین قرار دادند.
  10. در سال 1991 با ظهور سنجنده های راداری، کشور کانادا سری ماهواره های RadarSat را تکمیل و به فضا پرتاب نمود.
  11. در سال 1995، با مشارکت کشورهای برزیل و چین، ماهواره CBERS (China-Brazil Earth Resource Satellite) به فضاپرتاب شد.
  12. با پرتاب ماهواره IKONOS (با توان تفکیک مکانی 0.8 متر و 2.3 متر) در سال 1999 و ماهواره QuickBird (با توان تفکیک مکانی 0.6 متر و 2.44 متر) درسال 2001، قدم بزرگی در جهت تولید و بکارگیری تصاویر ماهواره ای با توان تفکیک مکانی بالا برداشته شد.
  13. در سال 2003 با ساخت و پرتاب ماهواره پیشرفته OrbView (توان تفکیک مکانی 1 متر و 4 متر) قدم جدیدی در عرصه تصویر برداری ماهواره ای برداشته شد.
  14. سازمان فضایی هند (ISRO)، در حال تحقیق درباره پروژه ماهواره هایی است که دارای قابلیت ارسال به فضا و بازگشت مجدد به زمین هستند. این پروژه در حال سپری کردن سیر تکاملی خود در ISRO است و انتظار می رود در سال 2005 بهره برداری شود.
  15. در سال 2008 ماهواره GeoEye (با توان تفکیک مکانی 0.4 متر و 1.6 متر) در مدار زمین قرار گرفت. تاکنون این ماهواره جزو مدرن ترین ماهواره های سنجش از دور با توان تفکیک مکانی بسیار بالا محسوب می گردد که کاربردهای فراوانی در علم سنجش از دور و مشاهدات زمین دارد.

 تاریخچه سنجش از دور سازمان فضایی ایران

به دنبال پرتاب اولین ماهواره مطالعه منابع زمینی آمریکا که بعدها به سری لندست تغییر نام داد، دفتر جمع آوری اطلاعات ماهواره ای در سازمان برنامه و بودجه وقت در سال 1353 تاسیس گردید. پس از مطالعات اولیه و کسب نتایج مطلوب از تصاویر ماهواره ای و بمنظور دسترسی مستقیم به تصاویر ماهواره ای، دفتر مذکور به مرکز سنجش از دور تغییر نام داد. در سال 1355 در قالب "طرح استفاده از ماهواره" با هدف دریافت مستقیم اطلاعات ماهواره ای، پردازش، تکثیر و توزیع اقدام به خرید و نصب یک ایستگاه گیرنده تصاویر ماهواره ای در ماهدشت کرج گردید. در ایستگاه مذکور سیستمهای زیر پیش بینی گردید:

  1. سیستم ردیابی و دریافت اطلاعات
  2. سیستم فرایند و تصحیح اطلاعات
  3. سیستم تفسیر اطلاعات
  4. سیستم مدیریت اطلاعات
  5. سیستم تکثیر و چاپ اطلاعات
در سال 1371 طبق ماده واحده مصوب مجلس شورای اسلامی، مرکز سنجش از دور ایران در قالب یک شرکت دولتی به وزارت پست و تلگراف و تلفن سابق واگذار شد. متعاقبا" در تاریخ 19/9/1382 به منظور انجام مصوبات شورای عالی فضایی کشور، تمامی فعالیتهای حاکمیتی مرکز سنجش از دور ایران به سازمان فضایی ایران محول گردید.

دفعات مشاهده: 5188 بار   |   دفعات چاپ: 340 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر