۱۳۹۸/۰۷/۱۰ ۰۰:۰۰ ۱۷۳
طبقه بندی: مقطع ابتدایی
چچ
رودخانه ها از نگاه ماهواره ها

رودخانه ها از نگاه ماهواره ها

اگرچه اکثراً به اشتباه دو واژه رود و رودخانه را هم معنی می پندارند و به جای هم استفاده می کنند؛ ولی باید بدانیم که رودخانه به بستر و مسیر حرکت رود گفته می شود در حالی که رود، آبی است روان که معمولاً آب آن شیرین است و به سمت اقیانوس، دریا، دریاچه یا رودخانه دیگری جریان دارد. برخی از رودها هم، در دشت جاری می شوند و بدون رسیدن به آبی دیگر در انتهای دوره خود خشک می شوند. رودها از دیدگاه های مختلف تقسیم بندی می شوند.

اگرچه اکثراً به اشتباه دو واژه رود و رودخانه را هم معنی می پندارند و به جای هم استفاده می کنند؛ ولی باید بدانیم که رودخانه به بستر و مسیر حرکت رود گفته می شود در حالی که رود، آبی است روان که معمولاً آب آن شیرین است و به سمت اقیانوس، دریا، دریاچه یا رودخانه دیگری جریان دارد. برخی از رودها هم، در دشت جاری می شوند و بدون رسیدن به آبی دیگر در انتهای دوره خود خشک می شوند. رودها از دیدگاه های مختلف تقسیم بندی می شوند. در این مطلب که با استفاده از تصاویر ماهواره ای از رودخانه ها تهیه شده است؛ تقسیم بندی رودها بر اساس شکل بستر ( رودخانه) معرفی می شود. جغرافیدانان بر اساس شکل بستر رود، آنها را به 4 دسته تقسیم می کنند:
  • رودهای مستقیم
  • رودهای مئاندری (پیچان)
  • رودهای کلافی یا شریانی
  • رودهای شاخه درختی (دندریتی)
شکل رودخانه ها، تحت تاثیر عوامل مختلفی مثل شرایط اقلیمی، وضعیت فرسایش، رسوبگذاری، خصوصیات زمین شناسی و توپوگرافی (پستی و بلندی ) محیط رودخانه ای و حوضه ی بالادست آن قرار دارد. بستر اغلب آبراهه ها و رودها در دشت های کم شیب به ندرت به صورت مسیرهای مستقیم بوده و در طول مسیر خود دارای پیچ و خم های فراوانی می باشند. هر چند در کوهپایه ها و مسیرهای پرشیب هم یافتن رودی که شکل بستر آن کاملاً مستقیم باشد، دشوار است. اکثر رودخانه های ایران دارای پیچ و خم های بسیار هستند.
نمایش بخشی از بستر سفید رود در تصویر ماهواره ای،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع ابتدایی
شکل 1 - بخشی از بستر سفید رود که تا حدودی مستقیم است در این تصویر ماهواره ای نشان داده شده است.
شکل بستر بیشتر رودهای ایران مئاندری (پیچان) می باشد. بعضی از عوامل اصلی شروع مئاندری شدن رودها عبارتند از: تخریب موضعی دیواره ها، رژیم رودخانه ای و انرژی مازاد بر تداوم جریان رودخانه و اتلاف انرژی در بستر، فرسایش و رسوب گذاری. توسعه و گسترش حلقه های مئاندر عمدتاً به فرایندهای جریان آب و مسائل مربوط به فرسایش و رسوب گذاری در پیچ ها یا حلقه های مئاندر مربوط می شود.
تصویر ماهواره لندست از بستر مئاندری  <strong class='sis-keyword'>رودخانه</strong> مارون در نزدیکی شهر رامشیر،مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong> مقطع ابتدایی
شکل 2- تصویر ماهواره لندست از بستر مئاندری رودخانه مارون در نزدیکی شهر رامشیر.
رود مارون از کوه های زاگرس در استان کهگیلویه و بویر احمد سرچشمه گرفته و بعد از گذر از شهرهای رامشیر و بهبهان در استان خوزستان، با نام رود جراحی به تالاب شادگان می ریزد.
تصویر ماهواره سنتینل، بخشی از  <strong class='sis-keyword'>رودخانه</strong>  مئاندری کرخه،مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong> مقطع ابتدایی
شکل 3- تصویر ماهواره سنتینل، بخشی از رودخانه مئاندری کرخه را نشان می دهد.جغرافیدانان با استفاده از این تصاویر تغییرات مسیر رود در زمان گذشته (Paleogeography) را مطالعه می کنند.
تصویر ماهواره ای سنتینل 2 که  <strong class='sis-keyword'>رودخانه</strong> های  مئاندری کرخه،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع ابتدایی
شکل 4 - تصویر ماهواره ای سنتینل 2 که رودخانه های مئاندری کرخه (سمت چپ تصویر) و دز (سمت راست تصویر) و رود شاوور در میان این دو را نشان می دهد. رود شاوور از داخل شهر شوش (شمال غرب تصویر) عبور می کند.
تصویر ماهواره ای از بستر مئاندری رود مارون،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع ابتدایی
شکل 5 - تصویر ماهواره ای از بستر مئاندری رود مارون. همان طور که در تصویر دیده می شود، رودخانه علاوه بر شکل مئاندری در بخشهایی حالت شریانی یافته است.
تصویر سنتینل 2 از  <strong class='sis-keyword'>رودخانه</strong> مئاندری و شریانی مارون در سمت چپ جاده بهبهان به رامهرمز،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع ابتدایی
شکل 6 - تصویر سنتینل 2 از رودخانه مئاندری و شریانی مارون در سمت چپ جاده بهبهان به رامهرمز.
تصویر ماهواره لندست از  <strong class='sis-keyword'>رودخانه</strong> کرخه در پشت سد کرخه که نشان می دهد.  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع ابتدایی
شکل 7 - تصویر ماهواره لندست از رودخانه کرخه در پشت سد کرخه که نشان می دهد در این بخش، بستر رود شکل شاخه درختی دارد.

شاید به جرات بتوان گفت که زیباترین نمونه سیستم های زهکشی و آبراهه های شاخه درختی (Dendritic) جهان را می توان در ایران و در منطقه خور موسی و تالاب شادگان مشاهده کرد. علت نامگذاری دندریتی به جهت شباهت بسیار زیاد این نوع سیستم زهکشی به شاخه های درخت است و این الگو زمانی که رودخانه ها و آبراهه ها در طول سنگ های یکنواخت و مسیر مسطح جریان دارند و نیز در صورت جریان رودها بر روی زمینی که در برابر فرسایش مقاوم هستند، پدید می آیند. در زیر نمونه ای زیبا از جریان های شاخه درختی، در حدفاصل تالاب شادگان و خور موسی نشان داده می شود.
تصویر ماهواره ای با توان تفکیک مکانی بالا از بخشی از  <strong class='sis-keyword'>رودخانه</strong> ای در جنوب استان خوزستان،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع ابتدایی
شکل 8 - تصویر ماهواره ای با توان تفکیک مکانی بالا از بخشی از رودخانه ای در جنوب استان خوزستان که حالت شاخه درختی آن مثل یک تابلوی نقاشی بسیار زیباست.
آدرس کوتاه شده: